.jpg)
.jpg)
Yanvarın 13-də “Röya və dostları” adı yeni ilin ilk konsertini verməyə hazırlaşan Röya Ayxan ötən il ana olmaqdan başqa həm də ilin son günündə bahalı hədiyyə də qazanıb. Belə ki, show-biznes.az-a daxil olan məlumata görə, həyat yoldaşı Anar Röyaya yeni il axşamı 1 milyon avro dəyərində Bugatti Veyron markalı avtomobil hədiyyə edib. Hədiyyə edilən avtomobilin əvvəllər tanınmış bir şəxsə məxsus olduğu da qeyd edilir.
Show-biznes.az
«Televiziyadan öz istəyimlə getmədim»
Tanınmış teleaparıcı, Rabitə Nazirliyi Multimedia Mərkəzinin rəisi Nailə İslamzadənin www.show-biznes-az saytına müsahibəsi
- Televiziyaya gəlişiniz necə oldu?
- Orta məktəbi bitirəndən sonra Axundov adına Rus dili və Ədəbiyyatı İnstitutuna daxil oldum, çünki rus dili və ədəbiyyatını çox sevirdim.İnstitutun 5-ci kursunda oxuyanda diktorluq müsabiqəsində iştirak edib uğur qazandım və televiziyada işə qəbul olundum, diktor, aparıcı, jurnalist kimi fəaliyyət göstərməyə başladım. Təsəvvür edin ki, 300 nəfərin içindən 4 turdan ibarət müsabiqə yolu ilə seçilmişəm və 25 il televiziyada işləmişəm. Həmin müsabiqədə hətta yerişimizə də baxırdılar. İnsanın özünün bir geyim, danışıq qabiliyyəti olmalıdır ki, sonra onu istiqamətləndirsinlər. Bizi indikilər kimi birdən efirə buraxmırdlıar. əvvəlcə bir cümlə ilə efirə çıxırdıq. Mənim o vaxt dediyim söz indiyə kimi yadımdadır: “Hörmətli tamaşaçılar, bir neçə dəqiqədən sonra Moskvadan “Zəngli saat”, saat 11.00-da isə “Sovet İttifaqına xidmət edirəm” translyasiya ediləcək”. Sonra bütün proqramı oxumağa başladım və beləcə püxtələşdim. Efirdə gorurdum ki məndən boyda balaca olanlar şax otururlar, mən də onlara baxıb şax oturmağı öyrəndim. Bunlar hamısı zamanla gəlir. Həmişə öz üzərində çalışmaq lazımdır. Əlimdə kitab, arasında qəzet həmişə təcrübəli diktorların yanında mətn oxuyur, məşq edirdim, sonra Moskvada Mərkəzi televiziyada diktor ustalığı ilə bağlı kurs keçdim. Orada o zaman Mərkəzi televiziyanın çox tanınmış siması İqor Kirillov, Anna Şatilova, Kabalenov, Suslov kimi insanların yanında biz kurs keçdik və hətta bizi Mərkəzi televiziyada efirə də buraxdılar.
İndiki aparıcılardan razısınızmı?
- İndi aparıcıların bir çoxu diktorluğu yerinə yetirirlər, “Xəbərlər” i aparırsa demək diktorluq edir, böyük bir qrup işləyir, verir ona, o da oxuyur. Bu elə belə iş deyil. O vaxt bu asan məsələ deyildi. Amma indi asandır. Kim gəldi oxuyur. Mimikadır, danışıqdır, xəbərləri çatdırmaqdan əlavə nəfəsi tənzimləmək də vacib elementdir. Fikir verirəm heç kim nəfəsi tənzimləməyə diqqət yetirmir. Biz tez-tez filmlər hazırlayırıq, bu yaxınlarda bir aparıcını çağırdıq ki, filmdə mətni oxusun. Oxudu, yarıya çatanda onu saxladım ki, “düz oxumursan, pauzan düzgün deyil”, deyir “axi nəfəsim çatmır Nailə xanım”. Sonra həmin aparıcıya izah elədim ki, “Nəfəsin çatması üçün sən bu mətnin üzərində işləməlisən. Harda pauza verməlisən, harda nəfəsi almalısan sən onu bilməlisən. Sən heç baxmamısan mətnə”. İndiki aparıcılar pula, şöhrətə meyl edirlər. Bizim o vaxtkı aparıcılardan qat-qat yaxşı yaşayırlar indiki aparıcılarımız. Xırda bir verilişlə efirə çıxan bir də görürsən hansısa toyun aparıcısıdır. Bizim vaxtımızda belə şeylər olmayıb. Bəzən məni də o zaman özəl tədbirlərə dəvət edirdilər, amma getmirdim, deyirdilər bəlkə pul azdır, özünüz deyin qiyməti, amma yenə də razılaşmırdım, getmirdim elə tədbirlərə. İndi bəlkə də belə tədbirləri də aparmaq normaldır, deyə bilmərəm. Sadəcə gənc aparıcılara tövsiyyəm olardı ki, nə qədər pul qazanmağa meylləri varsa bir o qədər öz üzərlərində işləməyə də meylləri olsun. Oxumaq, mətn üzərində işləmək eyib deyil. Sonra artıq bu vərdiş halını alır və mətnə baxan kimi bilirsən necə oxumaq lazımdır. Heydər Əliyev hakimiyyətə ikinci dəfə qayıdandan sonra çox çətin bir dövr oldu. O vaxt çox böyük mətnlər gəlirdi , hətta “Xəbərlər” başlayırdı və bu zaman mətn gəlirdi, oxuyurduq. Bəziləri çaşır, oxuya bilmir, imtina edirdi oxumaqdan. Belə şeylər də olurdu. Ancaq indi o vaxtkı kimi deyil. Təqdimatlardır indi, onu da hazırlaşmadan çıxıb oxumaq düzgün deyil.
Ən uğurlu verilişiniz hansı olub?
- Mənə o vaxt nə verirdilər onu oxuyurdum. Öz işimi sevirdim və baxmırdım ki, bu mətn necədir, bunu kim yazıb. Elə mətn ola bilər ki, orta səviyyədə yazılmış ola bilər və onu elə oxumaq olar ki, tamaşaçı deyər ki, “nə gözəl yazıblar, necə gözəl səslənir”, amma çox gözəl mətni də elə oxumaq olar ki, tamaşaçı heç ona qulaq asmaq istəməz. Hər şey fikrin tamaşaçıya necə çatdırılmasından asılıdır. Uşaq verilişindən tutmuş dövlət tədbirlərindən hazırlanmış verilişlərə qədər bütün redaksiyaların verilişlərini aparmışam. “Ailələr, talelər” mənim öz qələminin məhsulu olduğu üçün o mənə daha çox yaxın idi.10 il ərzində mən bu verilişin həm müəllifi, həm də aparıcısı oldum.
Aparıcılıq zamanı problemini həll etdiyiniz ailələr olurdumu?
- Biz elə bununla məşğul idik də. O vaxt televiziyada məktublar şöbəsi vardı. Ən çox məktub alan bu veriliş olmuşdu. Mən hər gün onlarla məktub alırdım. Bəzən insanlar hətta televiziyaya gəlirdilər öz ürək sözlərini bildirmək üçün. Əslində veriliş problemləri həll etmək üçün açılmamışdı, bizim məqsədimiz problemləri qoyub müzakirə etmək, ictimailəşdirmək idi. Amma elə olurdu ki, verilişdə iştirak edən səlahiyyətli insanların köməyi ilə bir çox insanların problemlərinin həllinə nail ola bilirdim. Hətta elə olub ki, günahsız yerə həbsdə yatan insan bizim veriliş sayəsində azad edilib. Bəzən elə olurdu ki, insanlar öz problemlərini verilişdə açıq danişmağa utanırdılar, belə adamları efirə maska ilə çıxarırdıq. Əgər bu gün də insanlar məni hardasa görəndə xoş sözlər deyirlərsə, əlamətdar günlərdə zəng vurub təbrik edirlərsə deməli nəsə edə bilmişəm. Tamaşaçılar 10 il əvvəlki verilişin süjetini mənə danışanda məəttəl qalıram ki, insanlar bunu necə yadda saxlayıblar. Hətta mənə “ana” deyən uşaqlar var. O vaxt uşaq evlərindən uşaq vermirdilər saxlamağa, çox çətin idi, tək qadınlar vardı, uşağı olmayan qadınlar vardı. Əlbəttə ki, çox işlər görülüb və hətta 1997-ci ildə Heydər Əliyev gənc yazarlarla görüşəndə “Ailələr, talelər” verilişinin bizim cəmiyyətdə mənəvi problemlərin həlində böyük rolu olduğunu qeyd etmişdi.Milli Məclisdə ailə məsələsi ilə bağlı qanunlar müzakirə ediləndə bizim verilişə istinad etmişdilər. Baxılan veriliş idi.Amma mən təəssüf edirəm ki, bu verilişə istədiyim qədər güc sərf edə bilməmişəm, başqa işlərim də olduğuna görə veriliş ayda 1 dəfə, bəzən isə 2 dəfə efirə çıxırdı, amma vaxtım olsaydı hər həftə hazırlayardım verilişi. Həm də mən tək işləyirdim, mənim qrupum yox idi, indi baxıram verilişlərdə prodüsser ayrı, koordinator ayrı, redaktor ayrı, halbuki mən mətni də özüm yazır, gələn adamlalrla də özüm söhbət edir, bütün çəkilişlərə özüm gedir, montajda da özüm otururdum, hətta bütün məktubları da bir-bir özüm oxuyurdum. Təbii ki, bir qrup olsaydı mənə də çox asan olardı.
Sizin o vaxt verilişdə müzakirə etdiyiniz problemlər bu gün öz həllini tapıbmı?
- Cəmiyyətdə həmişə problemlər olub və həmin problemlər bu gün də var. Fikir verin, Cəlil Məmmədquluzadə, Mirzə Ələkbər Sabir və başqalarının o vaxt tənqid etdikləri bəzi problemlər bu gün də cəmiyyətdə aktualdır. Problemlər həmişə var. Elə şeylər var ki, bu günki nəsil üçün də onları təkrar etmək lazımdır. Bizim verilişi tamaşaçılar çox diqqətlə izləyirdilər, hansısa ekspertin fikri tamaşaçının fikri ilə uyğun gəlməyəndə zəng edir, ya da məktub yazırdılar. Bizim verilişə çox həssaslıqla yanaşırdılar. Mən həmişə verilişə tanınmış ziyalıları, elm adamlarını, söz deməyə mənəvi haqqı olan insanları dəvət edirdim ki, problemlərlə bağlı öz mövqelərini bildirsinlər.
- Bəs bu qədər enerjili və peşəkar olduğunuz halda sevdiyiniz televiziyadan necə oldu ki, ayrıldınız?
- Mən 25 il işlədiyim televiziyadan öz istəyimlə getmədim və təbii ki, heç kim canını, bütün həyatını həsr etdiyi, sevdiyi işini öz istəyi ilə vaxtında atıb getmək istəməzdi, heç o birilər də istəməzdilər. Gedən getdi, getməyəni də çıxartdılar və mənimlə eyni kollektivdə işləyən peşəkar insanlardan bu gün demək olar ki, televiziyada heç kim yoxdur. Amma şükür Allaha ki, indiki işim ondan da yaxşıdır, o şəraitdə işləməkdənsə burdakı işim daha ürəyimcədir, yenə də həmin işlərlə məşğul oluram, filmlər hazırlayıram.
- Bu gün Azərbaycan televiziyalarında Sizi nə qane etmir?
-Ümumiyyətlə mən televiziyaya az baxıram. Əsas informasiyaları internetdən alıram. İnternet həyatımıza elə daxil olub ki, televiziya arxa plana keçib. Amma təbii ki, axşam evdə boş olanda yenə əlinə pultu götürüb baxırıq görək harda nə var. Sözün düzü bir çox verilişlərə baxanda mən əsəbləşirəm. Ona görə də çalışıram ki, baxmayım, ona görə yox ki, kimdənsə artığam, yox, sadəcə ona görə ki, mən illərlə bu sənətdə işləmişəm, çalışmışam ki, onun dərinliklərinə girim, həmişə tamaşaçıya hörmət qoymuşam. Ağzına gələni danışmaq, düzgün danışmamamaq tamaşaçıya hörmətsizlikdir. Ona görə verilişlərin çoxuna baxmıram. Az da olsa yaxşı verilişlər də, aparıcılar da var. Amma bir balaca istiqamət vermək lazımdır. Zaman keçdikcə televizya da dəyişməlidir. Televiziya və kino olduğu zamanı əks etdirir. Cəmiyyət necədirsə onun efiri də elə olur. O vaxt daha çox nəzarət vardı, məsulliyyət, sözün qiyməti vardı. Təəssüf ki, bu gün söz qiymətdən düşüb. O vaxt efirdə sərbəstlik vardı, amma daha bu dərəcədə yox..
Elə adam var ki, neçə illərin aparıcısı, ya müğənnisidir, elə çalışır “ora da çıxım, bura da çıxım”, o cür adam daha da özünü gözdən salır, belə adamlar nə qədər efirə çox çıxsalar özlərini daha da çox biabır edəcəklər. Hər bir insan bir həftə ardıcıl efirə çıxsa o dərhal polpulyar olur, onu küçədə görəndə göstərib deyirlər ki, “mən filan aparıcını görmüşəm”.Amma əsas odur ki, o adamı hansı tərəfdən, hansı imiclə tanıyırlar. Bu elə şou biznes sahəsinə də aiddir. Yaxşı sənətkarlarımız da var, amma yaxşılar özlərini çox qabağa salmırlar, sənətdə zəif olanlar çalışırlar ki, özlərini qabağa salsınlar, göz qabağında da əsasən belələri olduğu üçün bəzən adama elə gəlir ki, doğurdan da incəsənət aləmində yaxşı bir şey yoxdur.
- Müğənnilərdən söz düşmüşkən, Sizcə bütün xalq artistləri xalqın artistidir, yoxsa aralarında özləri üçün artistlik edənlər də var?
-Mən düzü fikir vermirəm kim xalq artisti, kim əməkdar artistdir, əlbəttə fəxri adlar yaxşıdır, amma bu qiymət bir az dəyərini itirib.
- Sizin vaxtınızda da müğənnilər hamilə vəziyyətdə veriliş apara, konsert verə bilirdilərmi?
- Xeyr, o vaxt belə hallar mümkün deyildi. Məncə bu indi də olmasa yaxşıdır. Ona görə deyirəm ki, indi kim nə istəsə onu da edir. Bu mənada mən hesab edirəm ki, Ramiz Mehdiyevin televiziyalarla bağlı məqaləsi çox aktualdır və televiziyaların qarşısına mühüm vəzifələr qoyur. Elə ictimai elmlər və ədəbiyyatla bağlı məqalədə də aktual problemlərə toxunulub, amma deyəsən ədəbiyyatçılarımız özlərini doğrultmağa çalışırdılar ki, “biz işləyirik, ədəbiyyatçılar var”. Tənqiddən nəticə çıxartmaq lazımdır. Ancaq bir problem də var ki, indi insanlar kitab az oxuyurlar, biz tələbə olanda təzə əsərləri jurnallardan oxuyardıq, o vaxt da cürbəcür jurnallar vardı, məsələn Çingiz Aytmatovun “Əsrə bərabər gün “ əsərini kitab halında çap olunmasını gözləmədən mən jurnaldan oxumuşdum. Ola bilsin elə yazıçılarımız olacaq ki, 30-40 il keçəndən sonra onların əsərləri qiymətləndiriləcək, amma bir şey var ki, bizim klassiklərimiz kimi yazanlar indi yoxdur. Məncə televiziya da yazıçıların, yeni çap olunmuş kitabların xalqa tanıdılması istiqamətində iş aparlmalıdır. Əvvəllər Dövlət televiziyasında “Kitab evi” adlı bir veriliş vardı, orda təzə çıxan bütün kitablar göstərilir, haqqında məlumat verilirdi. İndi televiziyalarda o ucuz sənət adamlarını göstərməkdənsə kitabları tanıtsalar yaxşı olar, bu da insanlarda kitaba maraq yaratmaq baxımından bir təbliğ olar. Yaxşı olardı ki, bəzi müğənniləri göstərməkdənsə kitablardan, yazarlardan danışsınlar, bunun üçün də yeni verilişlər açılmalıdır. Digər tərəfdən isə bir çoxları deyir ki, cəmiyyət necədirsə ədəbiyyat da elədir, dolanışıq zəifdir, pul yoxdur, amma mənə elə gəlir ki, bir beyin işləyirsə, yaradıcılıqla məşğul olursa onu heç bir maddiyyata, hadisəyə dəxli olmamalıdır. Bir insanın qabında varsa o yazacaq. Dahi rəssam Vinsent Van Qoq acından öldü, yaşamağa evi də yox idi, əlinə düşən xırda para qonorarı da başqalarına paylayır, özünə heç nə qalmırdı. Lev Tolstoy küçədə öldü., mən hələ özümüzünküləri, Mirzə Ələkbər Sabiri, Mirzə Cəlili demirəm. Amma bu gün bizim ədəbiyyata dövlət dəstək verir. Mənə elə gəlir ki, beyində varsa, yazıçı heç nəyə baxmayıb yazmalıdır və yazacaq. Ziyalı cəmiyyətin aparıcı qüvvəsi olmalıdır. Əgər cəmiyyət ziyalının xoşuna gəlmirsə oturub cəmiyyətlə razılaşmamalıdır, əgər sən ziyalısansa cəmiyyət səni qane etmirsə çevril aparıcı qüvvəyə, keç önə, elə yaz ki, sənin ardınca getsinlər, səni oxusunlar, sevsinlər, fikirlərindən bəhrələnsinlər. Yazıçılar cəmiyyətdə aparıcı qüvvə olmağı bacarmalıdırlar və bu cəhətdən Ramiz Mehdiyevin məqaləsində çox mühüm fikirlər vardı.
- Bu gün Azərbaycan cəmiyyətində Sizi ən çox narahat edən nədir?
- Məni həmişə insan psixologiyası daha çox maraqlandırır. Xaricdə olanda da muzeylərə, sərgilərə, tarixi abidələrə baxıram, amma insanların psixologiyası məni daha çox maraqlandırır. Mən istərdim ki, bizim cəmiyyətdə insanların şüuru dəyişsin, xırdaçılıqdan, aşağılıqdan insanlarımız qaçsınlar, insanların bir-birinə və qanunlara olan münasibəti dəyisin, qanunlara hörmət artsın, düşüncə səviyyəsi inkişaf etsin. Burada da böyük yüy, məsuliyyət düşür televiziya və radionun, mətbuatın üzərinə.
- Sizcə indiki aparıcıları da nə vaxtsa axtarıb müsahibə alacaqlarmı?
-Bəlkə də. Bilirsiniz, aparıcını tamaşaçıya sevdirən onun səmimiyyətidir, savadı, öz işinə sevgisi, zəngin dünyagörüşüdür. Bu gün arxasınca milyonları apara biləcək aparıcı yoxdur, bu bir az problemdir. Məsələn radoiolar da bizim ağrılı yerimizdir. Radioya əsasən avtomobildə yol gedərkən qulaq asıram və peşman oluram. İstərdim ki, radio dili qaydaya düşsün. Bizim televiziya vəı radio aparıcılarımız bilməlidirlər ki, ağızlarına, ürəklərinə nə gəldisə bunu efirə, tamaşaçıya, dinləyiciyə demək olmaz. Çoxları canlı danışırlar, bəlkə də ona görədir, amma bununla belə canlı verilişə çıxarkən mövzu ətrafında ciddi düşünməlidirlər, söz ehtiyatları olmalıdır, savad, dünyagörüşü olmayandan sonra söz ehtiyatı hardan olsun? Söz ehtiyatı olmalıdır ki, cümlə qurmağı bacarsınlar. Bizim aparıcılarımız baxsınlar görsünlər alimlərimiz necə sərrast danışırlar, məsələn pedaqoji elmlər doktoru Əjdər Ağayev bizim verilişdə ekspert kimi iştirak edirdi və mən çox böyük məsuliyyət hiss edirdim o danışanda, sözlər inci kimi düzülürdü o danışanda. Gərək belə insanlara qulaq assınlar, öz üzərində işləsinlər ki, deməyə sözləri olsun və apardıqları verilişin mövzusuna uyğun mütləq hazırlaşmalıdırlar. Təəssüf ki, heç biri hazırlaşmır. Mən məsuliyyətlə deyirəm ki, radio aparıcılarının heç birində hiss etmirəm ki, bunlar hazırlaşıb gəliblər. Bu dəqiqə nə ağızlarına gəldi deyirlər., elə bil mətbəxdə oturub rəfiqəsi ilə danışır. Mən başa düşürəm ki, şou verilişi publisistik veriliş deyil ki, ağıır olsun, orda təbii ki, yüngül mövzular ola bilər, amma bu o demək deyil ki, kim nə istədi danışa bilər. Ona görə də arzum budur ki, aparıcılar mütaliə etsinlər, öz üzərlərində daha çox işləsinlər, mövzuya hazırlaşmadan efirə çıxmasınlar. Ağacın yarpaqları xəstədirsə onun yarpaqlarını deyil, kökünü müalicə etmək lazımdır və ya dəmir pas atıbsa o pasın üstünü rəngləməklə dəmiri xilas etmək mümkün deyil. Mənə elə gəlir ki, televiziyalardakı kosmetik dəyişikliklər problemlərin həlli demək deyil. Hələlik müşahidə etdiyim qədər mənə elə gəlir ki, hörmətli akademikimizin məqaləsindən sonra televiziyalardakı dəyişikliklər kosmetik xarakter daşıyır. Hər şey rəhbərdən asılıdır. Televiziyada rəhbər necə istiqamətləndirirsə iş də elə gedir.
Xanlar Xoca www.show-biznes.az
http://news.qaynar.info/34179.html
Yola saldığımız ötən ilin son günlərində Böyük Britaniyanın kraliçası II Yelizaveta bütün dünyaya gözəl bir nümunə göstərdi. Milad bayramı ilə əlaqədar tətilə ictimai nəqliyyatla yola düşən kraliça ölkə xəzinəsinə 57 min funt qənaət edilməsinə səbəb oldu. Amma bu dünyada ilk belə hadisə deyil, zaman-zaman bir çox tanınmış insanlar, məşhurlar, dövlət xadimləri bu cür numunəvi addımları ilə cəmiyyətə qaynayıb qarışmağın eyib bir şey olmadığını nümayiş etdiriblər. Hətta İsveçin mərhum baş naziri Ulof Palmeni həyat yoldaşı ilə birlikdə tez-tez cangüdənsiz avtobusda, tramvayda görəndə isveçlilər belə baş nazirləri oldğu üçün onunla fəxr edirdilər. Amma Azərbaycanda adi vətəndaş da bir az pul toplayan kimi qonşunun acığına köhnə də olsa mütləq avtomobil alır və az qala zibil atmağa da onunla gedir. Nisbətən babat imkanı olanın dadına Gürcüstanın ucuz maşın bazarı çatır, normal aylıq gəliri olanlar isə arzuladığı avtomobili hansısa salondan kreditlə də götürə bilir. Ən adi vətəndaşımız da nəhəng və uzun avtomobillərə meyl edir ki, bunun da əsas səbəbi təbii ki, fərqlənmək istəyidir. Dünyada bu gün insanlar arasında elmi, düşüncəsi, dünyagörüşü, istedadı, xeyirxahlığı, yüksək əxlaqı və digər müsbət cəhətləri ilə fərqlənmək uğrunda yarış getdiyi halda bizdə bir avtomobil sahibi olmaq, bir də onu daha möhkəm sürmək, avtoxuliqanlıq etmək üçün mübarizə gedir. Əksər qabaqcıl dövlətlərdə əhali velosipedlərə və piyada gəzintiyə meyl edir və bunun da köklü səbəbləri var.
Kanadalı alimlərin apardığı tədqiqatın nəticələri sübut edib ki, insanın özünü yaxşı fiziki formada hiss etməsi üçün öz iş rejiminə dəyişiklik etməsinə, trenajor və fitnes zallarına baş çəkməsinə ehtiyac yoxdur. Bunun üçün sadəcə mütəmadi olaraq ictimai nəqliyyatdan istifadə etmək lazımdır. Britaniya Kolumbiya Universitetinin alimləri isə 4516 nəfərin iştirakı ilə tədqiqat aparıblar və təcrübəyə cəlb edilənlər arasında həm öz avtomobilində hərəkət edənlər, həm də ictimai nəqliyyatdan mütəmadi istifadə edənlər olub. Nəticədə məlum olub ki, metro, avtobus, tramvay və digər ictimai nəqliyyat vasitələrindən istifadə edənlərin üzərinə düşən fiziki yük öz avtomobilində hərəkət edənlərdən üç dəfə çoxdur. Bu da Kanadanın “Ürək və İnsult” Fondu (Heart and Stroke Foundation of Canada) tərəfindən müəyyən edilmiş gündəlik fiziki yük normasına bərabərdir. Nəticələri “Journal of Public Health Policy” dərgisində dərc olunmuş tədqiqat müəlliflərinin sözlərinə görə, həftədə 5 dəfə 30 dəqiqəlik piyada gəzinti öz bədənini yaxşı formada saxlamaq istəyənlər üçün yaxşı göstəricidir. İctimai nəqliyyatda hərəkət edənlər, bir keçiddən digərinə keçməklə, dayanacağa qədər yol getməklə, habelə digər məsafələri qət etməklə gündə məhz bu qədər hərəkət edirlər. Avtomobillərdən imtina etmək həm də atmosferə buraxılan parnik qazlarının həcminin azalmasına da müsbət təsir göstərər, ekoloji təmiz bir mühitdə sağlam həyat sürməyimizə gətirib çıxarar. Amma təəssüf ki, indi Avropanın avtomobil qəbiristanlığı Azərbaycanın hesabına mənfəətlə işləyir, ekologiyamıza və əhalinin sağlamlığına təhlükə artır. Halbuki Avropanın özündə istismar müddəti başa çatdıqdan sonra həmin avtomobillərin istifadəsi qadağan edilir. Bizim küçələrdə isə 1958-ci ildə istehsal olunmuş Qaz-21, 1992-ci ildə istehsal olunmuş Mercedes 190 və s. avtomobillər zərərli qazları havaya buraxa-buraxa hərəkət etməkdə və bu avtomobillərin texniki baxışdan necə keçməsi isə hələ də qaranlıq qalmaqdadır.
Metronu da nəzərə alsaq yeni körpülər istifadəyə veriləndən sonra Bakı artıq 3 mərtəbəli şəhərə çevrilib, amma tıxaclar hələ də gündəlik problemimiz olaraq qalır. Pik saatlarda “28 may” metrosundan “Sahil”ə 40 dəqiqədən tez çatmaq mümkün deyil, yol polisinin səsgücləndiricilərlə tıxac problemini həll etmək istəyi isə mərkəzi küçələrdə yaşayan və işləyən insanların əsəblərini əməlli-başlı tarıma çəkir. Avtomobillərin sayının gündən-günə artması Azərbaycana, xüsusən də Bakıya başağrısı, sinir sistemi, ürək-damar xəstəliklərindən başqa heç nə vermir. Belə davam etsə Bakını 5 mərtəbəli şəhərə də çevirsək tıxac problemi həll olunmayacaq. Ona görə də şəhər mədəniyyətini inkişaf etdirmək, insanların şüurlarında inqilab etmək lazımdır. Sovet dövründə nə bu qədər avtomobil vardı, nə də avtomobil qəzaları. Amma indi avtomobillərin sayı artdıqca hər il dekabrın 31-i, martın 20-21-i ağır nəticələri olan avtoqəzalarla yadda qalır. Ən gülməli də budur ki, xarici markalı maşın sahibi olanlar da dolanışığın pisliyindən, işsizlikdən şikayətlənməkdən yorulmurlar və hətta bu cür “ağlaya-ağlaya” müxalifətçilik edənlər, qanunsuz etiraz aksiyalarında “çörək” qışqıranlar da tapılır. Bu da bir Azərbaycan reallığıdır.
Şəhərdə ictimai nəqliyyatın vəziyyəti normaldır və tədricən iritutumlu avtobuslar sərnişindaşımada mövqeyini gücləndirməkdədir. Belə olan halda bir çox insanların evindən çıxıb bir tin o tərəfə iş dalınca getmək üçün avtomobildən istifadə etməsi, özünü faktiki olaraq fizki hərəkət normasından məhrum etməsi anlaşılan deyil. Bu gün bütün düşüncə sahiblərini ozon qatının, ekologiyanın mühafizəsi, qlobal istiləşmə problemləri narahat edir, bizim camaat isə hələ də qonşudan fərqlənmək üçün “hansı maşını alım ki, düşmənin gözü çıxsın” fikri ilə yaşayır. İtirdiyimiz isə təmiz hava və sağlamlıqdır. Ona görə də imkanı çatan hər kəs avtomobildən imkan daxilində az istifadə etməyə çalışmalı, ətrafındakı insanlara nümunə olmalıdır. Yaxşı, bahalı avtomobil sahibi olmaq ağıllı olmaq demək deyil və bu fikri təbliğ etmək vacibdir. Qoy bizim insanlar elmi, savadı, mədəniyyəti ilə bir-birilə bəhsə girsinlər, avtomobili, zənginiliyi ilə yox. Bunun üçün ziyalılar, tanınmış insanlar ilk addımı atmalı, avtomobildən imtina edib xalqla birlikdə ictimai nəqliyyatdan istifadə etməlidirlər. Hətta yaxşı olardı ki, ekologiyanın qorunmasında avtomobildən imtinanın nə qədər xeyirli olduğunu təbliğ etmək məqsədilə Ekologiya və Təbii sərvətlər naziri Hüseynqulu Bağırov özü də hərdən ictimai nəqliyyatdan istifadə edəydi. Məncə bu addımın effekti Kilimancaroya yürüşdən heç də az da olmayacaq. Bəlkə o zaman bir kilometr yolu avtobusla deyil, şəxsi maşını ilə gedib, sonra da avtomobili yol qırağında saxlayıb hərəkətə mane olanlar utanar, ictimai nəqliyyatdan istifadə etməyə başlayardılar...
Xanlar Xoca
http://news.qaynar.info/34177.html
İlin son gününü yaşayırıq. Sevinci, kədəri, uğuru, uğursuzluğu ilə birgə yaşadığımız, ömrümüzdən gedən daha bir ili başa vururuq. Hər ili eyni arzularla yola salır, eyni arzularla yeni ili qarşılayırıq. Dəyişən rəqəmlər olsa da, dəyişməyən arzulardır: Xoşbəxtlik, sağlamlıq, səadət, müvəffəqiyyət və s. İnsan özünü dərk edəndən özünə və əzizlərinə ancaq bunları arzu edir və ömrünün sonuna qədər də bunları ancaq üfüqdə görür, çünki xoşbəxtlik də, səadət də, uğur da nə qədər çox olsa yenə insan arzuları qarşısında azdır. İnsan bütün həyatı boyu hər şeyin ən yaxşısını arzu edir və ona doğru yol gedir. Amma təkcə arzulamaqla olsaydı nə vardı ki...
İlin son günü Azərbaycanda həm də Həmrəylik günü kimi qeyd olunur. Hər il bir-birimizə həmrəy olmağı arzulasaq da hələ ki, bu elə arzu olaraq qalmaqdadır. Səbəbləri bəlkə də çoxdur, amma məncə əsas səbəbi həmdərd olmamağımızdır. Həmdərd olmayanlar necə həmrəy ola bilər ki?! Biz rahat bir guşədə köşə yazarkən, Siz rahat oxuyarkən kimlərsə bir qarın çörək, ya da iş axtarırsa, soyuqdan donmamaq üçün olan olmazını əyninə keçiribsə, hər şeyini satıb, son ümidi daxili orqanlarını hərraca çıxarmağa qalıbsa, həyatında bir dəfə də olsun üzü gülməyibsə, övladını bir dəfə də olsa bir şənliyə apara bilməyibsə necə həmrəy ola bilər? Beş-on nəfər korrupsiya yolu ilə hədsiz varlandıqca yüzlərlə insan hədsiz yoxsullaşırsa, evini satıb rüşvət verib övladını işə salmağa məcbur olursa bu xalq necə həmrəy olsun? Yalanla Doğru, Xeyirlə Şər, Gecə ilə Gündüz necə həmrəy olsun axı?!
Azərbaycanda yaşayan azərbaycanlı erməni ilə düşmən, Moskvada yaşayan azərbaycanlı isə badə dostudursa biz həmrəy deyilik onda. Düşmən hər yerdə düşmən olmalıdır. Amma görünür hələ əsl mənada həmrəy ola bilməmişik. Həmrəylik hələ bizim arzularımızda yaşayır, onu reallığa çevirmək üçünsə ümümi dərd ətrafında birləşmək lazımdır ən azından. Qarabağ dərdinin bu xalqa, şəhid analarının qəlbinə vurduğu yaraları sağaltmaq üçün, onları ovundurmaq üçün həmrəy olmaq lazımdır. Həmrəylik bu gün çox vacibdir. Hər kəs nəhayət ki, ümümi dərd ətrafında birləşməli, həmdərd olmağı bacarmalı, öz ölkəsinin, öz xalqının balalarına əl tutmalı, xalqın kasıb övladlarının yüksək təhsil alması, sağlam böyüməsi üçün əlindən gələni etməlidir. O zaman həmrəylik də olar. Həmrəy olmaq üçün gəlin həmdərd olaq əvvəlcə. Əgər həmdərd olsaq istər-istəməz dərd bizi həmrəy edəcək, yalandan sevinmək, sabun şouları nümayiş etdirmək, soyunmaq, təlxəkləşmək, imanını itirmək bizə yaraşmır, torpağı işğal altında olan insanları bu gün ancaq dərd birləşdirə, həmrəy edə bilər.
Gəlin heç olmasa 2010-cu ildə həmrəy olmağı bacaraq. Qoy bu yeni il hər bir azərbaycanlının evinə bol ruzi, xoşbəxtlik, səadət gətirsin, heç kim heç kimin cibinə girməsin, haqqını yeməsin, heç kim yalan danışmasın, hamı bir-birinə əl tutsun, heç kimin üzündən təbəssüm əskik olmasın. Qoy 2009-cu ilin bu son saatları hər bir azərbaycanlının həyatında silsilə uğurların başlanğıcı olsun, 2010-cu il hər kəsə yalnız sevinc gətirsin.
Bayramlarınız mübarək!
Xanlar Xoca
http://news.qaynar.info/34151.html
Bu gün müsəlman dünyasında müqəddəs Məhərrəm ayının onuncu günü, yəni Aşuradır. Azərbaycan əhalisi də müsəlmandır, baxmayaraq ki, bəziləri nəinki müsəlman kimi yaşamır, heç adam kimi kafir də ola bilmir. İstər istəməz hansısa müzakirələrin şahidi olursan, kimsə məsələn deyir ki, “bəs məhərrəmlik gəldi, ona görə də nişanı saxladıq sonraya”, bu yandan da danabaşın biri qayıdıb deyir ki, “məhərrəmliyin Azərbaycana nə dəxli var”.
Beləsini bu gün Azərbaycanın hər yerində tapmaq olar. Bəzi “xoruz” oğlanlar müasirləşməyi, inkişaf etməyi dar cins geyinib alt paltarının üstündən qalstuk bağlamaqda, bəzi qızlar isə 5 santimetrlik mini yubka və ya bütün əzalarını nümayiş etdirən dap şalvarlar geyinməkdə, siqaret çəkməkdə görürlər. İndi bəziləri də Aşuranı gərəksiz və dəxli olmayan bir gün kimi qələmə verməklə guya müasirləşirlər. Halbuki müasirləşmək əxlaqsızlaşmaq, kafirləşmək deyil. Müasir dünya bizdəkilər kimi soyunmur, əksinə geyinir, öz mənəviyyatını, elmini inkişaf etdirir, dini dəyərləri öyrənir və təbliğ edir, amma bizdə hələ də elə adamlar var ki, Aşuranın hikmətini anlaya bilməyəcək qədər kordurlar. Aşura dünyada ən böyük qəhrəmanlıq, igidlik məktəbidir. Bu məktəbi, bu dərsi Azərbaycan xalqının öyrənməyə daha çox haqqı var və öyrənməlidir. İndi hansısa Dronqodan, Don Juandan, onmərtəbənin onbirinci mərtəbəsindən, açıq-saçıq yataq səhnələrindən yox İmam Hüseyndən, eləcə də onun kimi cəsarətlə haqq yolunda vuruşub ermənilərə qan udduran Qarabağ şəhidlərindən yazmaq lazımdır. Çünki bizim hələ də düşmənin ayağı altında qalan torpaqlarımız var, şəhidlərimizin qanı hələ qurumayıb, anaların, bacıların göz yaşı hələ də axır, urəklərindəki yaralar hələ də sızlayır. Bu gün hər bir evdə İmam Hüseyn kimi qorxmaz, igid və cəsarətli oğullar tərbiyə olunmalıdır, nərmənazik, hər kəlmədə əzilib büzülən, tolikləşən oğlanlar torpaq işğaldan azad edə bilməz, kişi ola bilməz, namus qoruya bilməz. İmam Hüseyni tanımayan, öyrənməyən necə qəhrəman ola bilər ki?!..
Uzun illərdir televiziyalarda ancaq əxlaqsız seriallar, şou verilişlər yayımlanır və nəticəsi göz önündədir-şəhər yayda bəzi ölkələrdəki vəhşi çimərliyə bənzəyir, “xoruz” oğlanlar qız kimi saçlarını uzadır, sırğa taxır, keçinin saqalına bənzər saqqal buraxır, özlərinə kişi deyirlər. Ata da deyir oğlum var, daha demir, kaş belə “xoruz”dansa bir kor qızım olaydı. Çünki ata özü də o ağıldadır. “Ot kökü üstə bitər” deyiblər. Çaqqalın balası aslan ola bilməz. “Məhərrəmliyin Azərbaycana nə dəxli var” deyənlər də belələridir, yazdıqları da, danışdıqları da bunu sübut edir. Amma kim nə desə də, bu tarixdə baş vermiş və dünyaya səs salmış Kərbəla şəhidlərinin qəhrəmanlığına kölgə sala bilməz. Ola bilsin kimlərsə bu xalqın öz dinindən, öz milli kimliyindən uzaq düşməsini arzulayır, bunun üçün əlindən gələni edir, amma belə xam xəyallar heç vaxt reallaşmayacaq.
Heç kim Allaha asi ola bilməz, onun şəhidlərini unutdura bilməz. Qoy yenə kim soyunmaq istəyirsə soyunsun, kim tolikləşmək istəyir arzusuna çatsın, amma daha başından böyük danışıb “Məhərrəmliyin Azərbaycana dəxli yoxdur” deməsin. Çünki Məhərrəmliyin də, Aşuranın da Ərəbistandan çox Azərbaycana dəxli var. İstəsəniz də, istəməsəniz də bu belədir.
Xanlar Xoca
http://news.qaynar.info/34059.html
Azərbaycanda müğənnilik ən asan pul qazanmaq yoludur. Təbii ki, bu sənətə yalnız pul qazanmaq naminə gələnlər üçün. Belələri isə təəssüf ki, bu gün həddindən artıq çoxdur. Hətta o qədər çoxdurlar ki, əsl sənət nümayiş etdirənlər onların yanında barmaqla sayılacaq qədər azdır. Hər biri xarici markalı avtomobillərdə gəzir, şəhərin mərkəzində bahalı mənzillərdə kef çəkirlər. Bir də görürsən son dəbdə geyinmiş bir gədə Jeep-dən düşür, diqqətlə baxanda məlum olur ki, bu filan müğənninin qardaşıdır, beləsi özünü Azərbaycan dilində başa düşməyən kimi göstərdiyi üçün məcbur olub rusca soruşursan ki, “ay xoruz, sən axı küçədə it döyüşdürürdün, indi bu pul səndə hardandır belə maşın sürürsən”, qayıdıb nə desə yaxşıdır, “bacım sənəti ilə pul qazanıb maşın alıb verib mənə”. Bilmirsən beləsinə ağlayasan, ya güləsən. Bacısının “zəhməti” hesabına Jeep sürmək eşqində olanlar yaman çoxalır, bəzən atalar, qardaşlar özləri qızların əlindən tutub zorla “sənət”ə gətirir, “sən oxumalısan” deyirlər, indi bu guya kişilik sayılır. Hətta “bizim qızın SMS-ni niyə kəsdiniz” deyə narazılıq edənlər də tapılır, sanki o SMS-ləri hansısa fəhlənin, sadə bir vətəndaşın göndərmədiyini bilmirlər. Atalar, qardaşlar yaxşı bilirlər müğənni qızlara kim nə qədər maya qoyur, sadəcə indi adamlar iki cürdür, namusunu yeyənlər və namusla yeyənlər.
Hər gün xalqın gözü önündə min bir oyundan çıxanlar sonra hətta elə dəbdəbəli toy edirlər ki, sanki bunlar əsl “ev qızı”dırlar. Amma dünyanın altını da bilirlər, üstünü də. Bahalı mahnılar, kliplər, maşınlar, evlər göydən tökülmür ki, “qız”lar əziyyət çəkirlər. Nə qədər toy-büsat qursalar da bu gün Azərbaycan şou-biznesində kiminsə ərə getməməyi onun bakirə olması anlamına gəlməz. Bu gün Azərbaycan şou-biznesində bakirə müğənni yoxdur və heç olmayıb. Axı “incəsənət qurban tələb edir”.
Əgər bir müğənni “hər şeyi sənətimlə əldə etmişəm” deyirsə və ödədiyi verginin məbləğini açıqlaya bilmirsə deməli bu adam ya vergidən yayınır, ya da müğənnilik adı altında başqa işlərlə məşğuldur. İkinci daha ağlabatandır, çünki verginin məbləği o qədər çox deyil ki, hansısa axmaq ondan yayınmaq fikrinə də düşsün. Ömrünü az qala yarı eləsə də bir solo konsert verə bilməyənlər əslində hər gün “sponsor”lara konsert verirlər. Bu konsertdə isə təkcə oxumaqla iş bitmir, yoxsa kim onlara maşın, ev bağışlayar ki. Atalar, qardaşlar da deyirlər “qız işə gedib”, daha demirlər ki, “qız əziyyət çəkir ki, biz Jeep sürək, komfortlu həyat sürək”. Əvvəllər ərə getməmiş qızları qalın qaşlarından tanıyardıq, indi ucdantutma “qaşgötürmə əməliyyartı” gedir. Heç bir kişi cinsindən olan müğənni öz həmkarı ilə evlənmək istəmir, çünki onlar bizdən də yaxşı bilirlər bu sənətdə pərdə arxasında hansı hoqqalar baş verir, “qız” müğənnilər ayda neçə dəfə ginekoloqa müraciət edirlər. Ən dəhşətlisi budur ki, xalqın abırlı, ismətli qızları ailə qura bilmir, amma üzü üzlər görmüş “müğənnilər” hansısa biznesmenə, kreslo sahibinə ərə gedə bilir. Cəmiyyətdə mənəvi aşınma gücləndikcə belə hallar da artır, ona görə də məncə hər bir ailədə, məktəbdə tərbiyə işi gücləndirilməlidir, qoy bu xalqın qızları yaxşı riyaziyyatçı, mühəndis, diplomat, həkim olsun, öz sahəsinin bilicisi olsun, amma müğənni olmasın. Qoy atalar daha qızlarını xoş güzəran üçün “sənət”ə qurban verməsinlər, qapı-qapı düşüb SMS dilənməsinlər, qardaşlar daha bacı hesabına “mən də kişiyəm” deməsinlər. Çünki sənətdən iyrənc məqsədlər üçün istifadə etməyə göz yummaq, hətta buna həvəsləndirmək kişilik yox nakişilikdir. Mənbəyi məlum olmayan pulla maşın sürüb, ev almağın başqa adı yoxdur...
Xanlar Xoca
http://news.qaynar.info/33937.html
